بالجمله آن طبيب اريب را مصنفات بسيار بوده كه بيشترش از ميان رفته * صاحب دايرة المعارف گويد از كتب ديقوريدوس بالفعل غير از پنج كتاب موجود نيست و دو كتاب ديگر كه يكى در سموم و ديگرى در معالجات است بآنحكيم منسوب داشته‌اند و كتب ديسقوريدوس را غير از زبان انكليسى به تمام السنهء اروپا ترجمه كرده‌اند و حكماى عرب نيز اغلب كتب او را به عربى نقل نموده‌اند ( انتهى كلام دايرة المعارف ) « 8 » زمان آن حكيم بنا بنوشتهء دايرة المعارف و قاموس الاعلام در قرن اوّل ميلادى بوده 1 ( 3 ) ديسقوريدوس الكحال از حكمايى است كه ما بين وفات جالينوس و هجرت حضرت ختمى مرتبت ( ص ) علم علم برافراشته‌اند و آن حكيم با اطباى اسكندرانيّين معاصر بوده و اوّل كسى كه شغل كحالى را از طب جدا نموده و اين عمل را شغل مخصوص خود قرار داد آن حكيم است و اطباى قبل از آن در ضمن معالجات طبى بتدبير امراض عين مىپرداختند و منفرد به عمل كحالى نمىشدند ولى آن حكيم با وجود بصيرت بر معالجهء عموم امراض فقط به عمل كحالت مباشرت و به عمل طبابت مداخلت نداشت * تاريخ وفاتش جايى به نظر نيامد يك كتاب در تشريح عين و دو كتاب در كحالى دارد * 2 1 ديلم الطبيب البغدادى از اطباى مائه چهارم هجرى و پدر داود سابق الذكر و در عهد ( المعتمد على اللّه ) پانزدهم خليفهء عباسى در عداد معارف اطباى بغداد محسوب و امر معالجه حسن بن مخلّد وزير المعتمد على اللّه بوى اختصاص داشت ولى معروف دربار خلافت

--> ( 8 ) مشهورترين كتب ديسقوريدوس همان كتاب ادويهء مفرده است كه تمام ادويه و حشايش را در پنج مقاله ذكر فرموده و چنانچه سابق ذكر يافت آن كتاب را ابن بيطار تفسير نموده كاتب چلبى در كتاب كشف الظنون فرمايد ( كتاب الحشايش و النباتات لديسقوريدوس دواء اربعين سنة على معرقه ؟ ؟ ؟ منافعها حتى وقف على البذور و الحبوب و القشور و اللّبوب و صنفه و اخبر تلامذته * و در موضع ديگر از آن كتاب كويد ( كتاب ديسقوريدوس صوّر فيه الحشايش بالتصوير الرومى و كان مكتوبا بالقلم الاغريقى الذى هو اليونانى القديم و فى سنة اربع و ثلثمائة بعث ( ارمانوس ) قيصر صاحب القسطنطنيه الى الملك الناصر صاحب الاندلس براهب يسمى ( نيكولا Nicolas ) لاستخراج ما جهل من اسماء عقاقير كتاب ديسقوريدوس انتهى ) * معلم بطرس كويد نسخهء از كتاب ديسقوريدوس را در كتابخانهء دولتى فرانسه يافته‌اند و آن كتاب داراى الفاظ عربى و قبطى است مظنون اينست كه آن نسخه در قرن نهم ميلادى در شهر مصر نوشته شده انتهى ) ( لمؤلفه )